اگزودای زخم (Wound Exudate) چیست ؟
به مایع یا ترشحی گفته میشود که در اثر التهاب و روند طبیعی ترمیم از رگهای خونی به داخل بستر زخم خارج میشود.این مایع بهتنهایی نشانه عفونت نیست و در بسیاری از زخمها بخشی طبیعی از فرآیند بهبود است.
گذشته از این بعنوان درناژ شناخته شده است،اگزودا یک مایع تولید شده توسط بدن در پاسخ به تخریب بافتی است . یکی از روندهای درمانی این است که زخمهای بیماران مرطوب باشد اما نه بیش از حد. نوع درناژ و اگزودا میتواند به ما نوع زخم را نشان دهد. در زیربه معرفی انواع اگزودا که معمولا همراه با زخم دیده میشود ،میپردازیم.
اگزودا (Wound Exudate) از چه موادی تشکیل شده است؟
- آب
- الکترولیتها
- پروتئینها (مانند آلبومین)
- گلبولهای سفید
- آنزیمها
- فاکتورهای رشد
- بقایای سلولی و بافتی
انواع اگزودای زخم (Wound Exudate)
اگزودای (Wound Exudate) سروزی
پلاسمای آبکی تمیز و نازک است، بطور نرمال در طول مرحله التهاب از ترمیم زخم و مقدار کمتر آن در درناژ زخم طبیعی میباشد.هرچند ممکن است اندازه متوسط تا زیاد حاکی از تعداد زیاد باکتری در آنجا باشد.
اگزودای (Wound Exudate) خونی
بنظر میرسد در زخم های full thickness و partial thickness دیده شود .به مقدار کم ممکن است بصورت طبیعی در طول مرحله التهاب دیده شود.اما نباید در گزودای زخم خون دید، بنابراین ممکن است ضربه به بستر زخم مربوط باشد.
اگزودای (Wound Exudate)سروزی-خونی
این نوع از طیف آبکی و خونی رنگ پریده تا صورتی رنگ است بنظر میرسد که این نوع درناژ مورد علاقه همه برای تهیه مستندات است اما متاسفانه آن چیزی نیست که ما در زخم بخواهیم ببینیم . رنگ صورتی از تغییر شکل سلولهای قرمز بوجود می آیدکه که با آسیب مویرگهای خونی با تغییرات پانسمان نشان داده میشود.
اگزودای (Wound Exudate) سروزی-چرکی
مشخصات این نوع از ضخیم،تیره و زرد تا قهوه ای سبز رنگ است. اگزودای چرکی ضخیم و کدر است.و برخی مواقع میتواند قهوه ای سبز رنگ،زرد،سبز یا قهوه ای رنگ باشد،که هرگز در بستر زخم طبیعی نیست.
نقش اگزودا(Wound Exudate) در ترمیم زخم
- مرطوب نگه داشتن بستر زخم
- انتقال مواد مغذی و اکسیژن
- کمک به مهاجرت سلولهای ترمیمکننده
- خارج کردن بافتهای مرده و میکروبها
چه زمانی اگزودا (Wound Exudate) غیرطبیعی است؟
اگر اگزودا:
- مقدار بسیار زیاد داشته باشد،
- بوی بد ایجاد کند،
- رنگ آن زرد غلیظ، سبز یا قهوهای شود،
- همراه با قرمزی، درد، تورم یا تب باشد،
ممکن است نشانه عفونت زخم باشد و نیاز به بررسی پزشکی داشته باشد.
اقدامات پرستاری در ارزیابی و مدیریت اگزودای زخم
ارزیابی و ثبت ویژگیهای اگزودا
بررسی مقدار (کم، متوسط، زیاد)
بررسی رنگ (شفاف، صورتی، قرمز، زرد، سبز، قهوهای)
بررسی قوام (رقیق یا غلیظ)
بررسی بو (در صورت وجود)
ارزیابی علائم عفونت
افزایش درد
قرمزی و گرمی اطراف زخم
تورم
افزایش حجم اگزودا
تب یا علائم سیستمیک
انتخاب پانسمان مناسب
استفاده از پانسمانی که متناسب با میزان اگزودا باشد.
جلوگیری از نشت ترشحات و حفظ رطوبت مطلوب بستر زخم.
محافظت از پوست اطراف زخم (Periwound Skin)
تمیز و خشک نگه داشتن پوست اطراف زخم.
استفاده از کرم یا فیلم محافظ برای پیشگیری از آسیب ناشی از رطوبت (Maceration).
تعویض پانسمان با تکنیک استریل یا تمیز (طبق نوع زخم)
رعایت بهداشت دست.
استفاده از وسایل استریل در زخمهای حاد یا طبق پروتکل مرکز درمانی.
پایش روند ترمیم زخم
اندازهگیری طول، عرض و عمق زخم.
ارزیابی تغییرات اگزودا در هر بار تعویض پانسمان.
ثبت یافتهها در پرونده بیمار.
کنترل عوامل مؤثر بر ترمیم زخم
کنترل قند خون در بیماران دیابتی.
تأمین تغذیه کافی (پروتئین، کالری، ویتامین C و روی).
کاهش فشار روی زخمهای فشاری و بهبود خونرسانی.
آموزش بیمار و خانواده
نحوه مراقبت از پانسمان.
علائم هشدار عفونت.
زمان مراجعه به پزشک در صورت افزایش ترشح، بوی بد یا تب.
گزارش موارد غیرطبیعی
افزایش ناگهانی حجم اگزودا.
تغییر رنگ به زرد غلیظ، سبز یا قهوهای.
خونریزی شدید.
بوی بد مداوم یا علائم سپسیس.
بنابراین شما در برخورد با اگزودا ببینید که چه نوع درناژی بیرون آمده است.
