تعادل مایعات و الکترولیتها برای عملکرد صحیح بدن حیاتی و ضروری است. از انقباض عضلات بدن، حفظ فشارخون و عملکرد صحیح سیستم عصبی به تعادل مایعات و الکترولیتها وابسته است. در این مطلب با اختلالات و مراقبتهای پرستاری مرتبط با آن آشنا میشوید.
الکترولیتها
الکترولیتها موادشیمیایی هستند که وقتی در یک حلال مثل آب حل میشوند دارای بار الکتریکی هستند که برخی از مولکول های آن به اتم ها یا یون های باردار الکتریکی تقسیم و یا تجزیه شده و یونیزه میشوند. در مایعات بدن مثل خون، عرق و ادرار یافت میشوند و در تشخیص بیماری ها و شرایط پزشکی مختلف حیاتی هستند.
نحوه اندازهگیری و سنجش الکترولیتها
در دنیای شیمی و پزشکی، ما تنها با «مقدار» ماده سروکار نداریم، بلکه «توانایی واکنش» آنها نیز اهمیت حیاتی دارد.
۱. اندازهگیری حجم (کمیّت)
برای سنجش مقدار فیزیکی محلولها، از واحدهای رایج حجم استفاده میکنیم:
لیتر (L): واحد اصلی برای حجمهای زیاد.
میلیلیتر (mL): واحدی خردتر برای اندازهگیریهای دقیق آزمایشگاهی.
۲. مفهوم میلیاکیوالان (mEq)؛ واحد فعالیت ترکیبی الکترولیت
برخلاف وزن یا حجم، میلیاکیوالان نشاندهنده «قدرت ترکیبشوندگی» یا فعالیت شیمیایی الکترولیت (تعداد بارهای الکتریکی یونها) است.
نکته: یک میلیاکیوالان از هر کاتیون همیشه با ۱ میلیاکیوالان آنیون واکنش شیمیایی میدهد.
نکته: میلیاکیوالان نشاندهنده تعداد الکترونهای موجود برای ترکیب با آنیونها یا کاتیونهای دیگر میباشد.
کمپارتمانهای مایعات بدن (شکل ۱-۸):
مایعات موجود در هر یک از کمپارتمانهای بدن حاوی الکترولیت است.
هر کمپارتمان دارای ترکیب خاصی از الکترولیت است و با سایر کمپارتمانها متفاوت است.
سلولهای بدن برای عملکرد طبیعی باید مایعات و الکترولیتهای خاصی را به مقدار مناسب در کمپارتمانهای خود داشته باشند.
هرگاه یک الکترولیت از سلول خارج شود، الکترولیت دیگری به جای آن وارد میشود.
تعداد کاتیونها و آنیونها باید یکسان باشد تا هموستاز وجود داشته باشد.
کمپارتمانها توسط غشاهای نیمهتراوا از هم جدا میشوند.
کمپارتمان داخل عروقی:
به مایعات داخل عروق اطلاق میشود.
کمپارتمان داخل سلولی:
به تمام مایعات داخل سلولها اطلاق میشود.
بیشتر مایعات بدن در داخل سلولها هستند.
کمپارتمان خارج سلولی:
به مایعات خارج سلولی اشاره دارد.
شامل مایع بینابینی است که مایع بین سلولها (گاهی اوقات فضای سوم نامیده میشود)، خون، لنف، استخوان، بافت همبند، آب و مایع بین بافتی است.
به دام افتادن مایع در فضای سوم:
به دام افتادن در فضای سوم عبارت است از تجمع و انباشت مایع خارج سلولی در فضای واقعی یا بالقوه بدن در نتیجه بیماری یا آسیب.
مایع به دام افتاده در فضای سوم کاهشدهنده حجم است و برای فرآیندهای فیزیولوژیک عادی در دسترس نیست.
مایع ممکن است در فضاهای بدن مانند پریکارد، پلور، صفاق یا در حفرههای متصل به یکدیگر مانند روده، شکم یا داخل بافتهای نرم پس از ضربه یا سوختگی به دام بیفتد.
ارزیابی حجمی از مایعات داخل عروقی به دنبال به دام افتادن در فضای سوم از دست رفته دشوار است و شاید حتی در تغییرات وزن یا میزان دریافت و دفع مایعات منعکس نشود و تنها زمانی آشکار شود که آسیب ارگانهای انتهایی رخ دهد.
ادم (Edema):
ادم، تجمع بیش از حد مایع در فضای بینابینی است و ناشی از تغییر در فشار انکوتیک، فشار هیدرواستاتیک، نفوذپذیری مویرگی و انسداد لنفاوی میباشد.
ادم موضعی در نتیجه آسیب تروماتیک ناشی از تصادفات یا جراحی، فرآیندهای التهابی موضعی یا سوختگی رخ میدهد.
ادم عمومی که آنازارکا (Anasarca) نیز نامیده میشود، تجمع بیش از حد مایع در فضای میانبافتی بدن است و ناشی از بیماریهای قلبی یا کلیوی یا نارسایی کبدی میباشد.
ویژگیهای الکترولیتها و اجزای تشکیل دهنده آنها
اتم: اتم کوچکترین قسمت یک عنصر است که هنوز خواص عنصر را دارد. اتم از ذراتی به نام پروتون (دارای بار مثبت)، نوترون (خنثی) و الکترون (دارای بار منفی) تشکیل شده است. پروتونها و نوترونها در هسته اتم قرار دارند، بنابراین هسته بار مثبت دارد. الکترونها حامل بار منفی هستند و به دور هسته میچرخند. تا زمانی که تعداد الکترونها با تعداد پروتونها یکسان باشد، اتم بار خالص ندارد، یعنی نه مثبت است و نه منفی. اتمهایی که الکترون به دست میآورند، از دست میدهند یا به اشتراک میگذارند، دیگر خنثی نیستند.
مولکول: یک مولکول دو یا چند اتم است که با هم ترکیب میشوند و یک ماده را تشکیل میدهند.
یون: یون اتمی است که بار الکتریکی را حمل میکند؛ زیرا الکترون به دست آورده یا از دست داده است. برخی از یونها دارای بار الکتریکی منفی و برخی دارای بار مثبت هستند.
کاتیون: کاتیون یونی است که الکترونهای خود را از دست داده یا از دست داده و در نتیجه بار مثبتی را حمل میکند. نتیجه، الکترون کمتری نسبت به پروتون است و نتیجه بار مثبت است.
آنیون: آنیون یونی است که الکترون به دست آورده است و بنابراین ماشین (ماهیت) بار منفی دارد. هنگامی که یک اتم الکترون میگیرد یا میگیرد، بار منفی میگیرد و نتیجه یک یون با بار منفی است.
مایعات بدن:
مایعات بدن، مواد مغذی را به سلولها منتقل میکنند و مواد زائد را از سلولها خارج میکنند.
مجموع مایعات بدن (داخل سلولی و خارج سلولی) حدود ۶۰٪ وزن بدن در بزرگسالان، ۵۵٪ در افراد مسن و ۸۰٪ در نوزادان است.
بنابراین نوزادان و افراد مسن نسبت به سایر افراد در معرض خطر بیشتری برای مشکلات الکترولیتی هستند. کودکان در مقایسه با بزرگسالان نسبت آب بدن بیشتری دارند و افراد مسن کمترین نسبت آب بدن را دارند.
مواد تشکیلدهنده مایعات بدن:
مایعات بدن از آب و مواد محلول تشکیل شده است.
بزرگترین مایع تشکیلدهنده بدن، آب است.
برخی از مواد مانند گلوکز، اوره و کراتینین در محلول تجزیه نمیشوند؛ یعنی وقتی در محلول هستند، از اشکال پیچیده خود به مواد سادهتری شکسته نمیشوند.
سایر مواد تجزیه میشوند؛ به عنوان مثال، هنگامی که سدیم کلرید در یک محلول حل میشود، به دو بخش کوچکتر (یون سدیم و یون کلرید) تجزیه میشود.
نکته: نوزادان و افراد مسن باید از نظر عدم تعادل الکترولیتی به دقت پایش شوند.
توزیع مایع در کمپارتمانهای مختلف در یک فرد بالغ (شکل ۱-۸)
اجزای شکل از بالا به پایین:
مایع درون سلولی (۷۰٪)
مایع خارج سلولی (۳۰٪)
مایع بینابینی (۲۲٪)
مایع درون عروقی (۶٪)
فرا سلولی (کانالهای مغزی نخاعی، بافتهای لنفاوی، مفاصل سینوویال و چشم) (۲٪)
انتقال مایعات بدن:
انتشار (Diffusion):
انتشار، فرآیندی است که در آن یک ماده محلول، از طریق یک حلال، در محیط پخش میشود.
انتشار املاح، مولکولها را از ناحیهای با غلظت بالاتر به ناحیهای با غلظت کمتر پخش میکند.
غشای تراوا اجازه میدهد تا مواد بدون محدودیت از آن عبور کنند.
غشای با نفوذپذیری انتخابی به برخی از املاح اجازه عبور بدون محدودیت را میدهد؛ اما از عبور آزادانه سایر املاح جلوگیری میکند.
اگر غشای بین کمپارتمانها برای مواد درون مایع آنها نفوذپذیر باشد، انتشار در داخل کمپارتمانها از یک محیط به محیط دیگر رخ میدهد.
اسمز (Osmosis):
اسمز، حرکت مولکولهای حلال در عرض یک غشاء در پاسخ به گرادیان غلظت است و معمولاً از محلولی با غلظت املاح کمتر به محلولی با غلظت املاح بالاتر حرکت میکند، بنابراین تمایل به یکسان کردن غلظت حلال دارد.
اگر یک غشا نسبت به آب نفوذپذیر باشد، اما به املاح محلول در آن نفوذپذیر نباشد، یک غشای انتخابی یا نیمهتراوا میباشد.
هنگامی که یک محلول غلیظتر در یک طرف یک غشا با نفوذپذیری انتخابی و یک محلول با غلظت کمتر در طرف دیگر این غشا قرار داشته باشد، فشار اسمزی آب را از طریق غشا به سمت غلیظتر یا سمتی که املاح بیشتری دارد میکشاند.
فیلتراسیون (Filtration):
فیلتراسیون عبارت است از حرکت املاح ناشی از فشار هیدرواستاتیک.
حرکت از ناحیهای با فشار بیشتر به ناحیهای با فشار کمتر انجام میشود.
فشار هیدرواستاتیک (Hydrostatic Pressure):
فشار هیدرواستاتیک، نیرویی است که توسط وزن محلول وارد میشود.
هنگامی که اختلاف فشار هیدرواستاتیکی در دو طرف غشاء وجود دارد، آب و املاح قابل انتشار از محلولی که فشار هیدرواستاتیک بالاتری دارد با فرآیند فیلتراسیون خارج میشوند.
در انتهای شریانی مویرگ، فشار هیدرواستاتیک بالاتر از فشار اسمزی است؛ بنابراین، مایعات و املاح قابل انتشار از مویرگ خارج میشوند.
در انتهای وریدی، فشار اسمزی یا کشش بالاتر از فشار هیدرواستاتیک است و مایعات و برخی املاح به داخل مویرگ حرکت میکنند.
مایع اضافی و املاح باقی مانده در فضاهای بینابینی توسط کانالهای لنفاوی به محفظه داخل عروقی بازگردانده میشوند.
اسمولالیته (Osmolality):
اسمولالیته، به تعداد ذرات فعال اسمزی در هر کیلوگرم آب اشاره داشته و گویای غلظت یک محلول است.
در بدن، فشار اسمزی بر حسب میلیاسمول (mOsm) اندازهگیری میشود.
اسمولالیته طبیعی پلاسما ۲۷۵ تا ۲۹۵ $mOsm/kg$ ($275$ تا $295$ $mmol/kg$) است.
حرکت مایعات بدن:
توضیحات:
غشاهای سلولی و دیوارههای مویرگی، بخشهای بدن را از هم جدا میکنند.
غشاهای سلولی، نفوذپذیری انتخابی دارند؛ یعنی غشای سلولی و دیواره مویرگی به آب و برخی املاح اجازه عبور آزادانه میدهند.
چندین نیرو بر حرکت آب و املاح از طریق دیواره سلولها و مویرگها تأثیر میگذارند؛ به عنوان مثال، هرچه تعداد ذرات درون سلول بیشتر باشد، فشار بیشتری برای خروج آب از غشای سلولی به بیرون از سلول وجود دارد.
اگر بدن الکترولیتهای بیشتری نسبت به مایعات از دست بدهد (همانطور که در اسهال اتفاق میافتد)، الکترولیتهای مایع خارج سلولی نسبت به مایع داخل سلولی کاهش مییابد.
برای عملکرد طبیعی بدن، مایعات و الکترولیتها باید در تعادل باشند. هر زمان که از تعادل خارج شوند، تهدیدکننده حیات خواهند بود.
انواع محلولها:
۱. محلولهای ایزوتونیک:
هنگامی که محلولهای دو طرف یک غشای تراوا انتخابی تعادل برقرار کنند یا غلظت آنها برابر باشد، ایزوتونیک هستند.
محلولهای ایزوتونیک، در واقع برای سلولهای انسان ایزوتونیک هستند، بنابراین، اسمز بسیار کمی رخ میدهد. محلولهای ایزوتونیک همان اسمولالیته مایعات بدن را دارند.
۲. محلولهای هایپوتونیک:
هنگامی که یک محلول حاوی غلظت املاح کمتری نسبت به محلول دیگر باشد، هایپوتونیک در نظر گرفته میشود.
محلول هایپوتونیک، املاح کمتر یا آب بیشتری نسبت به محلول ایزوتونیک دارد. این محلولها نسبت به مایعات بدن اسمولالیته کمتری دارند.
محلولهای هایپوتونیک در واقع برای سلولهای بدن، هایپوتونیک هستند، بنابراین، اسمز برای ایجاد تعادل ادامه مییابد.
۳. محلولهای هایپرتونیک:
محلولی که غلظت املاح آن بیشتر از محلول دیگر باشد، هایپرتونیک است. این محلولها اسمولالیته بالاتری نسبت به مایعات بدن دارند.
فشار اسمزی:
مقدار فشار اسمزی با غلظت املاح در محلول تعیین میشود.
هنگامی که محلولهای موجود در هر طرف یک غشاء با نفوذپذیری انتخابی، از نظر غلظت برابر باشند، نسبت به یکدیگر ایزوتونیک هستند.
محلول هایپوتونیک دارای املاح کمتری نسبت به محلول ایزوتونیک بوده و بهطور مشابه، محلول هایپرتونیک دارای املاح بیشتری میباشد.
انتقال فعال (Active Transport):
اگر قرار باشد یونی در غشا از ناحیهای با غلظت کمتر به ناحیهای با غلظت بیشتر حرکت کند، سیستم انتقال فعال ضروری است.
این سیستم، مولکولها و یونها را برخلاف جهت غلظت و فشار اسمزی حرکت میدهد.
فرآیندهای متابولیک در سلول، انرژی لازم برای انتقال فعال را تأمین میکنند.
از جمله موادی که بهطور فعال از طریق غشای سلولی منتقل میشوند عبارتند از یونهای سدیم، پتاسیم، کلسیم، آهن، هیدروژن، برخی از قندها و اسیدهای آمینه.
ورود و خروج مایعات بدن:
ورود مایعات به بدن:
آب از طریق سه منبع وارد بدن میشود: مایعات خوراکی، آب موجود در غذاها و آبی که در اثر اکسیداسیون غذاها ایجاد میشود.
با متابولیسم هر ۱۰۰ کالری چربی، کربوهیدرات یا پروتئین، حدود ۱۰ میلیلیتر آب آزاد میشود.
خروج مایعات از بدن:
کلیهها نقش مهمی در تنظیم تعادل مایعات و الکترولیتها دارند و بیشترین مقدار مایعات را دفع میکنند.
کلیهها قادرند میزان آب و الکترولیتهای خروجی از بدن را تنظیم کنند.
مقدار مایع دفع شده توسط کلیهها بر اساس مقدار آب مصرف شده و مقدار مواد زائد و املاح دفع شده تعیین میشود.
آب از دست رفته از طریق پوست، از دست دادن نامحسوس (Insensible loss) نامیده میشود (فرد از از دست دادن آن آب بیاطلاع است).
میزان آب از دست رفته در اثر تعریق بسته به دمای محیط و بدن متفاوت است.
آب از دست رفته از ریهها نیز از دست دادن غیر محسوس نامیده میشود و از طریق هوای بازدمی که با بخار آب اشباع شده است، از دست میرود.
مقدار آب از دست رفته از ریهها بسته به میزان و عمق تنفس متفاوت است.
مقدار زیادی آب در دستگاه گوارش ترشح میشود؛ اما تقریباً تمام آن دوباره جذب میشود.
حجم زیادی از مایعات حاوی الکترولیت به داخل دستگاه گوارش حرکت میکند و سپس دوباره به مایع خارج سلولی باز میگردد.
اسهال شدید منجر به از دست دادن مقادیر زیادی مایعات و الکترولیتها میشود.
تا زمانی که همه اندامها به طور طبیعی کار کنند، بدن میتواند تعادل را در محتوای مایع خود حفظ کند.
نکته: بیمار مبتلا به اسهال در معرض خطر عدم تعادل مایعات و الکترولیتها است.
جدول میزان مایعات دریافتی و خروجی در یک فرد بالغ
| مایعات دریافتی | مقدار (میلیلیتر) | خروجی مایعات | مقدار (میلیلیتر) |
| مایعات خوراکی | ۱۲۰۰ – ۱۵۰۰ | کلیه | ۱۵۰۰ |
| غذاهای خوراکی | ۸۰۰ – ۱۱۰۰ | از دست دادن غیر محسوس آب (پوست) | ۵۰۰ – ۶۰۰ |
| اکسیداسیون متابولیک | ۳۰۰ | از دست دادن غیر محسوس آب (ریه) | ۴۰۰ – ۵۰۰ |
| لوله گوارش | ۱۰۰ | ||
| کل | ۲۳۰۰ – ۲۹۰۰ | کل | ۲۵۰۰ – ۲۶۰۰ |
حفظ تعادل مایعات و الکترولیتها:
توضیحات:
هموستاز، نشان دهنده ثبات نسبی محیط داخلی است.
غلظت و ترکیب مایعات بدن همواره باید مقدار تقریباً ثابتی باشد.
هنگامی که یکی از الکترولیتهای بدن از تعادل طبیعی خارج شود، باید با مصرف غذا و آب یا با اقدامات درمانی مانند تزریق محلول و دارو به صورت داخل وریدی (IV) جایگزین شود.
هنگامی که بیمار، مایع یا الکترولیت اضافی دارد، درمان ما باید در راستای دفع مایعات اضافی از بدن بیمار باشد.
کلیهها نقش عمدهای در کنترل تعادل مایعات و الکترولیتها دارند.
غدد آدرنال نیز از طریق ترشح آلدوسترون به کنترل حجم مایع خارج سلولی با تنظیم میزان بازجذب سدیم از کلیهها کمک میکنند.
هورمون آنتی دیورتیک (ADH) از غده هیپوفیز، فشار اسمزی مایع خارج سلولی را با تنظیم مقدار بازجذب آب از کلیهها تنظیم میکند.
نکته: اگر بیمار دچار عدم تعادل مایع یا الکترولیت باشد، پرستار باید وضعیت قلبی عروقی، تنفسی، عصبی، اسکلتی عضلانی، کلیوی، پوستی و گوارشی بیمار را به دقت بررسی کند.
کمبود حجم مایعات (Fluid Volume Deficit)
توضیحات:
کمآبی زمانی رخ میدهد که مایعات دریافتی بدن برای رفع نیازهای بدن به مایعات کافی نباشد.
هدف از درمان، بازیابی حجم مایع، جایگزینی الکترولیتها در صورت نیاز و رفع علت کمبود حجم مایع است.
انواع کسری حجم مایعات:
دهیدراتاسیون ایزوتونیک:
آب و الکترولیتها به نسبت مساوی دفع میشوند.
دهیدراتاسیون ایزوتونیک که بهعنوان هیپووولمی شناخته میشود، شایعترین نوع دهیدراتاسیون است.
دهیدراتاسیون ایزوتونیک منجر به کاهش حجم خون در گردش و پرفیوژن ناکافی بافتها میشود.
دهیدراتاسیون هایپرتونیک:
اتلاف آب، بیشتر از اتلاف الکترولیتها است.
مشکلات بالینی که رخ میدهد، ناشی از تغییر در غلظت الکترولیتهای پلاسما است.
مایع از فضای داخل سلولی به پلاسما و فضای میانبافتی حرکت میکند و باعث دهیدراتاسیون و چروکیده شدن سلولها میشود.
دهیدراتاسیون هایپوتونیک:
اتلاف الکترولیت از اتلاف آب بیشتر است.
مشکلات بالینی، ناشی از جابجایی مایع بین فضاها و کاهش حجم پلاسما است.
مایع از فضای پلاسما و مایع بینبافتی به داخل سلولها حرکت میکند و باعث کمبود حجم پلاسما و متورم شدن سلولها میشود.
علل کمبود حجم مایعات:
دهیدراتاسیون ایزوتونیک:
دریافت ناکافی مایعات و املاح.
اتلاف بیش از حد مایعات ایزوتونیک بدن.
جابجایی مایعات بین فضاها.
دهیدراتاسیون هایپرتونیک:
شرایطی که از دست دادن مایعات را افزایش میدهد؛ مانند تعریق بیش از حد، تهویه بیش از حد، کتواسیدوز، تبهای طولانی مدت، اسهال، بیماری کلیوی در مراحل اولیه و دیابت بیمزه.
دهیدراتاسیون هایپوتونیک:
بیماری مزمن.
بیماری کلیوی.
دریافت بیش از حد مایعات (هایپوتونیک).
سوء تغذیه مزمن.
اقدامات لازم:
از اتلاف بیشتر مایع جلوگیری کنید و حجم مایع بدن را تا محدوده نرمال افزایش دهید.
در صورت امکان، درمان آبرسانی خوراکی و در صورت شدید بودن دهیدراتاسیون، جایگزینی مایعات را بهصورت داخل وریدی (IV) انجام دهید و $I/O$ بیمار را کنترل کنید.
بهطور کلی دهیدراتاسیون ایزوتونیک را با محلولهای ایزوتونیک، دهیدراتاسیون هایپرتونیک را با محلولهای هایپوتونیک و دهیدراتاسیون هایپوتونیک را با محلولهای هایپرتونیک درمان میکنیم.
از داروهای ضداسهال، ضدمیکروبی، ضداستفراغ و تببر طبق دستور پزشک برای اصلاح علت و درمان علائم استفاده کنید.
مقادیر الکترولیتها را کنترل کنید و در صورت لزوم اقدام به جایگزینی داخل وریدی مایعات و الکترولیتها نمائید.
حجم مایع بیش از حد (Fluid Volume Excess)
توضیحات:
این وضعیت در صورت احتباس یا مصرف مایعات بیش از نیاز بدن رخ میدهد. اضافه حجم مایعات را هیدراتاسیون بیش از حد یا اضافه بار مایع نیز میگویند.
این بخش پایانی از متن کتاب «ساندرز ۲۰۲۳» است که به بررسی جزئیات حجم مایع بیش از حد (Fluid Volume Excess)، انواع هیدراتاسیون بیش از حد، علل (اتیولوژی) و اقدامات پرستاری لازم میپردازد.
حجم مایع بیش از حد (ادامه)
هدف از درمان، بازگرداندن تعادل مایعات، اصلاح تعادل الکترولیتی و از بین بردن یا کنترل علت زمینهای بار اضافی است.
انواع هیدراتاسیون بیش از حد:
هیدراتاسیون بیش از حد ایزوتونیک:
هیدراتاسیون بیش از حد ایزوتونیک که به عنوان هایپروولمی نیز شناخته میشود، ناشی از حضور بیش از حد مایع در فضای خارج سلولی میباشد.
فقط فضای خارج سلولی منبسط شده است و هیچ مایعی بین فضای خارج سلولی و داخل سلولی جابجا نمیشود.
هیدراتاسیون بیش از حد ایزوتونیک باعث اضافه بار گردش خون و ادم بینابینی میشود. زمانی که شدید باشد یا در فرد با عملکرد ضعیف قلبی رخ دهد، نارسایی قلبی و ادم ریوی میتواند ایجاد شود.
هیدراتاسیون بیش از حد هایپرتونیک:
بروز بیش از حد هیدراتاسیون هایپرتونیک نادر است و به دلیل مصرف بیش از حد سدیم ایجاد میشود.
مایع از فضای مایع درون سلولی گرفته میشود. حجم خارج سلولی منبسط و حجم داخل سلولی منقبض میشود.
هیدراتاسیون بیش از حد هایپوتونیک:
هیدراتاسیون بیش از حد هایپوتونیک به عنوان مسمومیت با آب شناخته میشود.
مایع بیش از حد به فضای داخل سلولی حرکت میکند و تمام فضاهای درون سلولی و برون سلولی بدن منبسط میشوند.
عدم تعادل الکترولیت ناشی از رقیق شدن مایعات بدن میباشد.
اتیولوژی (علل بیماری):
هیدراتاسیون بیش از حد ایزوتونیک:
درمان IV ناقص.
بیماری کلیوی.
درمان طولانی مدت کورتیکواستروئید.
هیدراتاسیون بیش از حد هایپرتونیک:
مصرف بیش از حد سدیم.
انفوزیون سریع سالین هایپرتونیک.
درمان بیش از حد با سدیم بیکربنات.
هیدراتاسیون بیش از حد هایپوتونیک:
بیماری کلیوی زودرس.
نارسایی قلبی.
سندرم ترشح نامناسب هورمون آنتی دیورتیک (SIADH).
درمان IV ناقص.
درمان اتلاف مایعات ایزوتونیک با مایعات هایپوتونیک.
شستشوی زخمها و حفرههای بدن با مایعات هایپوتونیک.
نکته: بیمار مبتلا به آسیب حاد کلیه، بیماری مزمن کلیوی و نارسایی قلبی در معرض ازدیاد حجم مایع میباشد.
اقدامات لازم:
از اضافه بار مایعات بیشتر جلوگیری کنید و تعادل مایع را به حالت عادی بازگردانید.
از دیورتیک استفاده کنید.
مصرف مایعات و سدیم را محدود کنید.
ورود و خروج مایعات ($I/O$) و تغییرات وزن بیمار را پایش کنید.
مقادیر آزمایشگاهی الکترولیتها را کنترل کنید و برای شروع دارو جهت درمان عدم تعادل الکترولیتی آماده شوید.
سیستم بدن کمبود حجم مایع (دهیدراتاسیون) ازدیاد حجم مایع (اوورلود) قلب و عروق نبش ضعیف، افت فشار خون، کاهش فشار ورید مرکزی (CVP) نبش پر و جهنده، افزایش فشار خون، برجستگی وریدهای گردن تنفسی افزایش تعداد تنفس تنگی نفس، شنیدن صدای کراکل در ریه گوارشی تشنگی، یبوست، کاهش وزن اسهال، افزایش وزن، آسیت (آب آوردن شکم) پوستی خشکی پوست و مخاط، کاهش تورگور (کشسانی) پوست ادم گودهگذار، پوست رنگپریده و سرد آزمایشگاهی افزایش هماتوکریت، BUN و غلظت ادرار (SG) کاهش هماتوکریت، BUN و غلظت ادرار (SG)