بیماری پارکینسون یک اختلال عصبی پیشرونده است که میلیون‌ها نفر را در سراسر جهان تحت تأثیر قرار می‌دهد. این بیماری که پس از آلزایمر شایع‌ترین بیماری نورودژنراتیو محسوب می‌شود، درک جامعی از علل زمینه‌ای، مکانیسم بروز و نشانه‌های خود را می‌طلبد.اگر به دنبال اطلاعات دقیق و موثق درباره علائم اولیه، مکانیسم بیماری و عوامل خطر پارکینسون هستید، در این مقاله به صورت کامل به تمام جزئیات خواهیم پرداخت.

بیماری پارکینسون چیست؟

علائم فیزیکی بیماری پارکینسون زمانی بروز می‌کنند که درصد قابل توجهی از سلول‌های عصبی در ناحیه‌ای خاص از مغز از بین می‌روند. درک این مکانیسم، کلید شناخت این بیماری است.

نقش حیاتی دوپامین و جسم سیاه (Substantia Nigra)

عمق مغز، منطقه‌ای به نام جسم سیاه (Substantia Nigra) وجود دارد که مسئول تولید یک ماده شیمیایی حیاتی به نام دوپامین است.

دوپامین و حرکت: دوپامین نقش یک انتقال‌دهنده عصبی را ایفا کرده و برای ارسال سیگنال‌های لازم جهت کنترل حرکات نرم، هماهنگ و دقیق عضلات بدن ضروری است.
بروز بیماری: در بیماری پارکینسون، این سلول‌های تولیدکننده دوپامین شروع به تخریب کرده و می‌میرند. هنگامی که سطح دوپامین بین ۶۰ تا ۸۰ درصد کاهش می‌یابد، علائم حرکتی بیماری ظاهر می‌شوند.

دلایل احتمالی بروز پارکینسون

اگرچه علت دقیق مرگ این سلول‌های عصبی به طور کامل مشخص نشده است، تحقیقات علمی بر روی عوامل خطر زیر متمرکز شده‌اند:

عوامل ژنتیکی: در موارد خاص، جهش‌های ژنتیکی می‌توانند خطر ابتلا به پارکینسون را افزایش دهند. با این حال، درصد کمی از موارد به وراثت مستقیم مربوط می‌شوند.
عوامل محیطی: قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض سموم محیطی خاص، مانند برخی آفت‌کش‌ها، می‌تواند احتمال ابتلا به این بیماری را بالا ببرد.
سن: افزایش سن مهم‌ترین عامل خطر ابتلا به پارکینسون است. این بیماری به ندرت در افراد زیر ۵۰ سال تشخیص داده می‌شود.

علائم اصلی و چهارگانه بیماری پارکینسون

بیماری پارکینسون معمولاً با مجموعه‌ای از چهار علامت حرکتی اصلی شناخته می‌شود که به تدریج و اغلب از یک طرف بدن شروع به پیشرفت می‌کنند.

۱. لرزش (Tremor) در حالت استراحت

این شایع‌ترین علامت است که معمولاً به صورت لرزش غیرارادی و ریتمیک در دست، پا، فک یا انگشتان آغاز می‌شود. ویژگی مهم لرزش پارکینسونی این است که:

در حالت استراحت بیشتر است.
با شروع حرکت یا انجام یک فعالیت هدفمند، کاهش می‌یابد.

۲. کندی حرکت (Bradykinesia)

این علامت به معنای کند شدن حرکات ارادی است که انجام کارهای ساده روزمره را برای فرد دشوار می‌کند. برادی‌کینزی می‌تواند خود را به صورت زیر نشان دهد:

مشکل در شروع حرکت (مثلاً بلند شدن از صندلی).
کوچک شدن دست خط (میکروگرافیا).
کاهش پلک زدن و حرکات صورت.

۳. سفتی عضلات (Rigidity)

در این حالت، تون عضلانی به طور غیرطبیعی افزایش می‌یابد و عضلات سفت و منقبض می‌شوند. این سفتی:

باعث کاهش انعطاف‌پذیری و محدودیت در دامنه حرکتی می‌شود.
می‌تواند منجر به درد مزمن در عضلات مختلف، به ویژه در شانه‌ها و پشت شود.

۴. بی‌ثباتی وضعیتی (Postural Instability)

این مورد به مشکل در حفظ تعادل و وضعیت بدن اشاره دارد که می‌تواند فرد را مستعد زمین خوردن کند. بیمار اغلب برای حفظ تعادل، حالت خمیده یا قوز کرده به خود می‌گیرد.

علائم غیرحرکتی (اهمیت تشخیص زودهنگام)

توجه به علائم غیرحرکتی بسیار مهم است، زیرا این علائم ممکن است حتی سال‌ها قبل از بروز مشکلات حرکتی، خود را نشان دهند:

مشکلات خواب: از جمله بی‌خوابی یا کابوس‌های شبانه.
تغییرات عاطفی: افسردگی و اضطراب، که در مراحل اولیه شایع هستند.
تغییرات چهره: کاهش حرکات عضلات صورت که ظاهری بی‌احساس یا «صورت نقاب‌دار» ایجاد می‌کند.
مشکلات گوارشی: یبوست مزمن.
اختلال بویایی: کاهش یا از دست دادن حس بویایی.