فلج بلز چیست؟

فلج بلز (Bell’s Palsy)، که گاهی به آن فلج ایدیوپاتیک عصب هفتم جمجمه‌ای نیز گفته می‌شود، یک اختلال عصبی شایع است که باعث ضعف یا فلج ناگهانی عضلات یک طرف صورت می‌گردد. این وضعیت زمانی اتفاق می‌افتد که عصب صورت (عصب هفتم جمجمه‌ای) که وظیفه کنترل عضلات صورت را بر عهده دارد، متورم، ملتهب یا فشرده می‌شود.

نکات کلیدی:

فلج بلز معمولاً به طور ناگهانی و بدون هیچ دلیل مشخصی شروع می‌شود.
این وضعیت اغلب موقتی است و در بیشتر موارد، بیمار طی چند هفته تا چند ماه بهبودی کامل می‌یابد.
برخلاف تصور اولیه، فلج بلز با سکته مغزی متفاوت است، هرچند علائم آن می‌تواند شبیه به سکته مغزی باشد.

علائم و نشانه‌های فلج بلز: از ضعف تا فلج کامل

علائم فلج بلز به طور ناگهانی ظاهر شده و معمولاً در عرض ۴۸ تا ۷۲ ساعت به اوج شدت خود می‌رسد. این علائم بر یک طرف صورت تأثیر می‌گذارند (در موارد نادر هر دو طرف).

ضعف یا فلج ناگهانی در یک طرف صورت: این علامت مشخصه بیماری است و باعث افتادگی گوشه لب و پلک می‌شود.
ناتوانی در حرکت عضلات صورت: بیمار نمی‌تواند اخم کند، لبخند بزند، یا چشم سمت آسیب‌دیده را به طور کامل ببندد.
مشکل در خوردن و آشامیدن: به دلیل افتادگی لب، فرد با مشکلاتی مانند سرازیر شدن آب دهان (آب‌ریزش بزاق) مواجه می‌شود.
تغییر حس چشایی: حس چشایی در دو سوم قدامی زبان سمت درگیر، دچار اختلال می‌شود.
درد در ناحیه اطراف گوش و فک: ممکن است بیمار قبل از فلج شدن صورت، دردی را در پشت گوش یا ناحیه ماستوئید تجربه کند.
افزایش حساسیت به صدا (هیپراکوزی): صدای بلند در گوش سمت آسیب‌دیده آزاردهنده می‌شود.
تغییر در میزان تولید اشک و بزاق: ممکن است چشم سمت درگیر دچار خشکی بیش از حد یا برعکس، اشک‌ریزش غیرقابل کنترل شود.

علل احتمالی و عوامل خطر

علت دقیق فلج بلز در بسیاری از موارد نامشخص است (ایدیوپاتیک). با این حال، شواهد قوی نشان می‌دهد که عفونت‌های ویروسی نقش اصلی را در تحریک التهاب عصب هفتم ایفا می‌کنند.

عفونت ویروسی: ویروس هرپس سیمپلکس (عامل تبخال) به عنوان شایع‌ترین عامل مرتبط شناخته می‌شود. ویروس‌های دیگری مانند HIV نیز ممکن است دخیل باشند.
التهاب عصب: عفونت ویروسی باعث التهاب، تورم و در نتیجه فشردگی عصب صورت می‌شود، که این فشردگی منجر به ضعف عضلانی می‌گردد.
عوامل خطر: این بیماری در افراد مبتلا به دیابت، فشار خون بالا و زنان باردار شیوع بیشتری دارد.

تشخیص و راهکارهای درمانی فلج بلز

تشخیص فلج بلز معمولاً یک تشخیص بالینی است. پزشک ابتدا علل جدی‌تر فلج صورت (مانند سکته مغزی یا تومور) را رد می‌کند.

۱. درمان دارویی

درمان مؤثر باید در مراحل اولیه (به محض بروز علائم) آغاز شود:

کورتیکواستروئیدها (مانند پردنیزولون): خط اول درمان هستند و برای کاهش التهاب و فشار روی عصب تجویز می‌شوند.
داروهای ضد ویروس (مانند آسیکلوویر): در کنار کورتیکواستروئیدها، برای هدف قرار دادن عامل ویروسی احتمالی استفاده می‌شوند.

۲. مراقبت‌های حیاتی و فیزیوتراپی

مراقبت از چشم: از آنجایی که چشم سمت درگیر به درستی بسته نمی‌شود، خطر خشکی قرنیه و آسیب جدی وجود دارد. استفاده از اشک مصنوعی در طول روز و پماد چشمی و بستن (یا پوشاندن) چشم در هنگام خواب حیاتی است.
فیزیوتراپی و ماساژ: انجام تمرینات و ماساژ منظم صورت به تحریک عضلات، جلوگیری از آتروفی و شل شدن عضلات کمک می‌کند.
عادات غذایی: به دلیل ضعف عضلات، آهسته غذا خوردن و استفاده از نی برای نوشیدن توصیه می‌شود.

پیش‌آگهی و بهبودی

پیش‌آگهی فلج بلز در اغلب موارد بسیار خوب است. حدود ۸۵ درصد از بیماران طی ۳ هفته تا ۶ ماه به طور کامل عملکرد عصب صورت خود را بازیابی می‌کنند.

بهبودی ناقص: در موارد نادری که بهبودی کامل حاصل نمی‌شود، عوارضی مانند حرکت غیرارادی عضلات صورت (سین‌کینزیس) یا خشکی مزمن چشم ممکن است باقی بماند.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟ اگر هرگونه ضعف یا فلج ناگهانی صورت را تجربه کردید، باید فوراً به پزشک مراجعه کنید تا از عدم وجود بیماری‌های جدی‌تر مانند سکته مغزی اطمینان حاصل کرده و درمان را در زمان طلایی شروع کنید.