هموروئید (بواسیر) چیست؟
هموروئید یا بواسیر، یکی از شایعترین مشکلات گوارشی است که به تورم و التهاب وریدهای واقع در ناحیه مقعد و قسمت پایینی رکتوم گفته میشود. این وریدها شبکهای از عروق هستند که نقش مهمی در کنترل دفع دارند. زمانی که این عروق تحت فشار قرار میگیرند، متورم و پرخون شده و به شکل توده یا بالشتکهای دردناک درمیآیند.
مکانیسم پاتوفیزیولوژی:
افزایش فشار داخل شکمی (مانند زور زدن هنگام دفع) باعث مختل شدن جریان خون در وریدهای ناحیه مقعد میشود. این امر به گشاد شدن و ضعیف شدن دیواره عروق منجر شده و در نهایت باعث پرولاپس (بیرونزدگی) یا التهاب آنها میگردد.
علائم و نشانههای اصلی بواسیر
تشخیص زودهنگام بواسیر میتواند در روند درمان و کاهش درد بسیار مؤثر باشد. علائم بواسیر بر اساس داخلی یا خارجی بودن آن متفاوت است:
۱. علائم بواسیر خارجی
هموروئید خارجی زیر پوست اطراف دهانه مقعد قرار دارد. علائم آن شامل:
-
درد و ناراحتی شدید: بهویژه هنگام نشستن یا دفع.
-
خارش یا سوزش: در ناحیه مقعد.
-
تورم: احساس یک توده یا برجستگی در اطراف مقعد.
-
تشکیل لخته: گاهی لخته خون در ورید متورم ایجاد میشود (ترومبوز هموروئید) که بسیار دردناک است.
۲. علائم بواسیر داخلی
بواسیر داخلی در داخل رکتوم قرار دارد و معمولاً بدون درد است، زیرا این ناحیه گیرندههای حسی کمتری دارد. شایعترین علامت آن:
-
خونریزی بدون درد: مشاهده خون قرمز روشن روی دستمال توالت یا در کاسه توالت بعد از دفع مدفوع.
-
پرولاپس (Prolapse): بیرونزدگی بواسیر از دهانه مقعد، بهویژه هنگام زور زدن. این حالت بر اساس شدت به چهار درجه تقسیم میشود.
| درجهبندی بواسیر داخلی | وضعیت بیرونزدگی |
| درجه ۱ | خونریزی بدون بیرونزدگی |
| درجه ۲ | بیرون میزند اما خود به خود به داخل بازمیگردد. |
| درجه ۳ | بیرون میزند و نیاز به کمک دستی برای بازگشت دارد. |
| درجه ۴ | همیشه بیرونزده و قابل بازگشت نیست. |
دلایل و عوامل خطر ایجاد هموروئید
بواسیر معمولاً در اثر افزایش فشار بر وریدهای مقعدی ایجاد میشود. عوامل متعددی خطر ابتلا به این بیماری را افزایش میدهند:
-
یبوست مزمن و زور زدن: شایعترین علت. فشار زیاد برای دفع مدفوع سخت.
-
اسهال مزمن: دفعات مکرر و طولانی بودن زمان استفاده از توالت.
-
بارداری: افزایش حجم خون و فشار رحم بر وریدهای لگن.
-
رژیم غذایی کمفیبر: کمبود فیبر منجر به مدفوع سفت و یبوست میشود.
-
نشستن طولانیمدت: نشستن به مدت طولانی، بهویژه در توالت.
-
سن بالا: با افزایش سن، بافتهای حمایتی ناحیه مقعد ضعیف میشوند.
راهکارهای درمان هموروئید (درمان قطعی بواسیر)
درمان بواسیر بر اساس شدت بیماری از تغییر سبک زندگی تا مداخلات جراحی متغیر است.
۱. درمانهای خانگی و دارویی
این روشها اغلب برای بواسیرهای درجه ۱ و ۲ مؤثر هستند:
-
افزایش فیبر غذایی: مصرف بیشتر میوهها، سبزیجات و غلات کامل.
-
داروهای بدون نسخه: کرمها، پمادها و شیافهای حاوی هیدروکورتیزون برای کاهش خارش و التهاب.
-
حمام سیتز (نشستن در آب گرم): نشستن در آب گرم به مدت ۱۵ دقیقه، دو تا سه بار در روز، به کاهش تورم و درد کمک میکند.
۲. درمانهای سرپایی (Minimally Invasive)
این مداخلات معمولاً برای بواسیرهای درجه ۲ و ۳ انجام میشوند:
-
بستن با نوار لاستیکی (Banding): یک باند لاستیکی کوچک دور پایه بواسیر داخلی قرار داده میشود تا جریان خون قطع شود. بواسیر در عرض یک هفته کوچک شده و میافتد.
-
اسکلروتراپی: تزریق یک محلول شیمیایی به بافت بواسیر برای کوچک شدن آن.
-
انعقاد فروسرخ (Infrared Coagulation): استفاده از گرمای شدید برای کوچک کردن بواسیر داخلی.
۳. جراحی (Hemorrhoidectomy)
برای بواسیرهای درجه ۳ و ۴، یا در مواردی که سایر درمانها شکست خوردهاند، جراحی نیاز است:
-
هموروئیدکتومی: روش جراحی استاندارد که طی آن بافت اضافی که باعث خونریزی میشود، برداشته میشود. این روش بالاترین نرخ موفقیت را در درمان قطعی بواسیر دارد.
-
هموروئیدوپکسی با منگنه (Stapled Hemorrhoidopexy): روشی که جریان خون به بافت هموروئیدی را مسدود میکند.
پیشگیری از بواسیر: بهترین درمان، پیشگیری است
پیشگیری از بواسیر در گروی مدیریت عادات روده و تغذیه سالم است:
-
مصرف فیبر کافی: روزانه ۲۰ تا ۳۰ گرم فیبر برای نرم نگه داشتن مدفوع و جلوگیری از یبوست.
-
نوشیدن آب کافی: هیدراته نگه داشتن بدن به نرمی مدفوع کمک میکند.
-
عدم زور زدن هنگام دفع: هرگز برای اجابت مزاج زور نزنید. اگر دفع انجام نشد، مدتی صبر کنید.
-
اجابت مزاج به موقع: تأخیر در اجابت مزاج میتواند باعث سفت شدن مدفوع شود.
-
ورزش منظم: فعالیت بدنی به حرکت روده کمک کرده و از یبوست جلوگیری میکند.
نکته پایانی: اگر خونریزی مقعدی شدید، درد غیرقابل تحمل یا تغییر ناگهانی در الگوی دفع خود مشاهده کردید، حتماً به پزشک متخصص گوارش یا جراح عمومی مراجعه کنید تا از عدم وجود بیماریهای جدیتر اطمینان حاصل شود.