آشنایی با بیماری تنگی تراشه برای هر کادر درمانی لازم و ضروری است. آشنایی با روش های درمانی و ماهیت این بیماری به کادر درمان و همراه بیمار کمک میکند در شرایط اضطراری درست ترین تصمیم ممکن گرفته شود. اگرچه میزان شیوع این عارضه زیاد نیست (حدود ۱ تا ۱۰ درصد موارد بعد از انتوباسیون طولانی درگزارشات مختلف ذکر شده است) اما به دلیل ماهیت این تنگی ها، درمان موفق آنها نیاز به تجربه و آشنایی کافی به روشهای درمانی است
تنگی تراشه(Tracheal Stenosis) چیست؟
نقش اصلی انتقال هوا از دهان و بینی به ریهها بر عهده نای میباشد؛ بنابراین هرگونه انسداد یا باریک شدن در این مسیر میتواند تنفس را برای فرد دشوار کند.
علل ایجاد تنگی تراشه
عواملی که میتواند باعث ایجاد تنگی در نای یا حنجره مبشوند شامل:
- کاف لوله
- محل استومای تراکئوستومی
- نوک لوله
- جدار لوله
- صدمات حین لوله گذاری
- عفونت جسم خارجی
- علل زمینه ای و ژنتیک
تمام این عوامل تحت تاثیر دو موضوع مهم هستند :
- طول مدت زمان لوله گذاری
- میزان توجه و مراقبت و مهارت نیروی انسانی
استاندارد های که در بخش مراقبت های ویژه برای لوله گذاری نای ارایه میگردد شامل:
- استفاده از لوله هایی که کاف با حجم زیاد و فشار کم دارند
- تنظیم و اندازه گیری و تنظیم مکرر فشار کاف
- اقدام به تراکئوستومی در زمان مناسب
- جلوگیری از وارد شدن هرگونه فشار یا ضربه مناسب به وسیله بازو های دستگاه ونتیلاتور
اگرچه رعایت این استاندارد ها از بروز تنگی تراشه میکاهد، اما تنگی های تراشه باز هم ایجاد میشوند.
در ادامه علت های اصلی بروز تنگی تراشه را بررسی میکنیم:
کاف لوله:
در بسیاری از مطالعات، کاف لوله مهم ترین عامل ایجاد تنگی تراشه بعد از لوله گذاری معرفی شده است.
فشاری که از کاف به دیواره ی نای وارد میشود به دلایل زیر میتواند باشد:
فشار داخل کاف
اندازه لوله
قطر داخلی نای
شکل هندسی و تقارن کاف
با تنظیم فشار داخلی کاف و انتخاب لوله با ابعاد و شکل مناسب میتوان فشار وارد بر جدار نای را کاهش داد که مانع جریان خون مخاط نای نگردد. طبق مطالعات، به احتمال زیاد کاهش جریان خون جدار نای در محل کاف عامل مهمی در ایجاد تنگی های بعد از اوله گذاری است. ( فشار پرفیوژن خون در مویرگهای جدار نای حدود ۳۰ ساختی متر آب است. چنانچه فشار داخل کاف به این مقدار برسد میتواند باعث مختل شدن جریان خون شود.)
محل استومای تراکئوستومی:
بسیاری از تنگی تراشه ها ی بعد از لوله گذاری در محل استومای تراکئوستومی ایجاد میشوند. در موقع عمل تراکئوستومی، برای ایجاد سوراخ در جدار نای به منظور ورود لوله به داخل آن معمولا ۱ تا ۳ حلقه غضروفی بریده میشوند، گاهی قسمتی از حلقه های غضروفی نای هم برداشته میشوند.
جدار لوله های تراکئوستومی نیز بر لبه های استوما فشار وارد کند و میتواند منجر به صدمه ی بیشتر به حلقه های غضروفی گردد.
وجود زخم باز تراکئوستومی
آلودگی مداوم میکروبی
مجموع این عوامل میتواند باعث ایجاد تنگی در محل استوما یا در مجاورت آن شود.
نوک لوله:
گاهی نوک لوله های داخل نای یا لوله های تراکئوستومی عامل ایجاد تنگی بعد از لوله گذاری هستند. این امر ممکن است از اثرات فشاری زیاد که حاصل قرار گرفتن نامناسب لوله در داخل نای ایجاد شود.
جدار لوله:
بدنه ی لوله میتواند از راه های گوناگون به جدار نای صدمه وارد کند و باعث بروز تنگی شود.
عواملی نظیر:
- فشار مستقیم به جدار نای در محل هایی که بین امتداد لوله و امتداد نای زاویه ایجاد میشود.
- ایجاد واکنش های التهابی در محل هایی که لوله با مخاط تماس دارد.
صدمات حین لوله گذاری:
در حین لوله گذاری ممکن است، صدماتی به دندانها، مخاط نای، مخاط هیپوفارنکس، غضروف های آرتینوئید و جدار نای وارد شود.
اکثر این صدمات خفیف هستند و عوارض و آثار طولانی مدت از خود برجای نمیگذارند.
صدماتی که میتواند منجر به تنگی مجاری هوایی شود شامل دو مورد است:
یکی جابجایی و در رفتگی غضروف های آرتینوئید
پارگی در دیواره مامبرانوس نای
هر دو عارضهفوق نادر بوده و بیشتر در مواردی ایجاد میشوند که لوله گذاری مشکل و شخص غیر ماهری سعی کرده با وارد کردن فشار و نیروی غیر عادی، لوله نای را در مسیر نامناسب وارد کند.
با رعایت ضوابط اوله گذاری نظیر استفاده از نور کافی، سطح کافی بیهوشی و انتخاب لوله مناسب از بروز این عارضه جلوگیری کرد.
عفونت جسم خارجی:
طبق مطالعات، در تمام بیمارانی که لوله داخل نای و یا لوله تراکئوستومی دارند، بعد از زمان کوتاهی فلور میکروبی جدیدی در داخل نای و یا در کنار استوما ایجاد شده است.
علائم ایجاد عفونت:
- ظهور ترشحات چرکی
- تغییر رنگ مخاط
- وجود ترشحات غیر عادی
- تغییر رنگ لبه های پوست در محل تراکئوستومی
علل زمینه ای و ژنتیک:
علاوه بر صدمات ناشی از لوله گذاری که منجر به بیماری تنگی تراشه میشود، عوامل گوناگونی نظیر؛
- وجود تنگی های خفیف مادر زادی
- جراحی های قبلی روی حنجره
- پاپیلوساتوز
- بیماری های اتوایمون
- رفلاکس گاسترووازوفاژیال
میتواند باعث ایجاد تنگی تراشه، افزایش شدت تنگی تراشه و حتی عود بعد از تنگی گردد.
